Weersverwachting » Polar Vortex (poolwervel)

Opnieuw flinke opwarming van stratosfeer verwacht rond 23 december.

 

Het weer speelt zich voor het grootste deel af in de troposfeer, zijnde de luchtlaag die zich uitstrekt vanaf het aardoppervlak tot 10-12 kilometer hoogte. De luchtlaag boven de troposfeer, de stratosfeer, is van minder belang maar het is niet zo dat ontwikkelingen op stratosferisch niveau (10-50 kilometer hoogte), waar zich ook de kwetsbare ozonlaag bevindt, onbelangrijk zijn. Integendeel zelfs!
In de stratosfeer kan het onvoorstelbaar koud zijn. Temperaturen op 20km hoogte temperaturen van beneden -80º worden zelfs geregistreerd. Soms echter voltrekt zich een bijzonder sterke opwarming waarbij de temperatuur in enkele dagen met wel 50 graden (!) kan stijgen. Zulks wordt in meteorologische kringen een ‘Sudden Stratospheric Warming’ (SSW) genoemd. Dit fenomeen is doorgaans het gevolg van weersystemen in de troposfeer (niet zelden grootschalige hogedrukgebieden) die de ‘Polar Night Jet/poolwervel, een van west naar oost waaiende straalstroom die de Noordpool omcirkelt, verstoren. De Poolwervel begint dan sterk te golven en net als op het strand worden deze gebroken met als gevolg een sterke verzwakking of zelfs een omslag van de heersende ‘westerlies’ naar ‘easterlies’ in de atmosferische bovenkamer.

Ondertussen implodeert als het ware de aanwezige lucht in de stratosfeer boven de poolkap en door compressie voltrekt zich een sterke opwarming (SSW). Vaak resulteert dit in een verplaatsing van de poolwervel en in zeldzame gevallen splitst de poolwervel zich. Gevolg is uiteindelijk dat zich op grote hoogte ‘easterlies’ kunnen ontwikkelen die ook het weer in de troposfeer beïnvloeden met als gevolg een verzwakking van ‘onze straalstroom’. Dat resulteert dikwijls in een geblokkeerd stromingspatroon waardoor oostenwinden koude continentale vrieslucht naar het westen kunnen transporteren.
Het is uiteraard geen wet van meden en perzen dat een SSW en een splitsing van de poolwervel automatisch winterweer tot gevolg heeft maar een vorstperiode komt gemiddeld wel vaker voor bij zo’n gebeurtenis.

Op dit moment wordt opnieuw een SSW verwacht rond 23 december. Of deze SSW ook de poolwervel doet spitsen is nog onzeker. Er moet namelijk een neerwaarts doorwerking vanuit de stratosfeer naar ons weer in de troposfeer plaatsvinden. Deze interactie is het moeilijke van de materie. Normaal gesproken is de doorwerking vanuit de stratosfeer naar het weer op leefniveau is ongeveer 2 a 3 weken.

Dit biedt een opening (Geen Garantie!!) op een koude periode vanaf de 2de week van januari 2019 en een koude februari. Alles valt of staat met de juiste positie van de hogedrukgebieden en of er voldoende transportkou vanuit het noordoosten op gang komt.

Hieronder een afbeelding van 12 februari jongstleden toen de poolwervel door een snelle opwarming splitste in 2 helften. Gebeurd deze situatie nu weer dan haal de schaatsen maar vast uit het vet.

 

SSW_3.jpg

Verwachte situatie van de poolwervel op 10hPa 23 december 2018.

pv231218-1.gif


 

30hpa2312.gif

Bovenstaande afbeeldingen laat de verwachting zien van het Ecmwf van de kracht van de poolwervel op 60 graden Noorderbreedte. Zowel in de onderste laag van de stratosfeer 30hPa (dichtbij troposfeer) als de bovenste laag van de stratosfeer (10hPa). We zien een vrij sterke maar enigszins vervormde poolwervel. Verder zit er duidelijk een opwarming vanaf Siberië in de verwachting. Een snelle opwarming (SSW-wave 2) kan er voor zorgen dat de poolwervel splitst. In de laatste decade van december neemt de kans op een SSW sterk toe. Als dit lukt is de kans op een koude januari groot.

 

Ronsweer 14-12-2018, update 21-12-2018.


Klik hier om een tekst te typen.


Actuele wind op 10hPa (stratosfeer). Geeft de windsnelheid en daarmee de kracht van de poolwervel weer. Een hoge zonale wind verhoogt de kans op een westcirculatie, een lagere zonale wind verhoogt de kans op geblokkeerde stromingspatronen. (Hogedruk en kouder weer).

Uitleg NAO-AO indexen onder de afbeeldingen hieronder.

NAO INDEX Noord-Atlantische oscillatie(stroming)

http://www.cpc.ncep.noaa.gov/products/precip/CWlink/pna/nao.sprd2.gif

 

AO-index ARCTIC OSCILLATION (ARCTISCHE STROMING, snelheid poolwervel)

http://www.cpc.ncep.noaa.gov/products/precip/CWlink/daily_ao_index/ao.sprd2.gif

Uitleg NAO-AO index:

 

Om de kracht van de westcirculatie aan te geven wordt de zogenoemde NAO (Noord-Atlantische oscillatie)-index gebruikt. Deze is een maat voor het luchtdrukverschil tussen het zeegebied in de buurt van IJsland en dat rond de Azoren. Is de index sterk positief, dan is de luchtdruk bij IJsland laag en die bij de Azoren hoog. Boven de Oceaan vind je in dat geval vaak een westcirculatie terug die er in het winterhalfjaar voor zorgt dat het in ons deel van Europa zacht en wisselvallig is. Is de luchtdruk bij IJsland hoog en die bij de Azoren laag, dan geeft de NAO-index negatieve waarden aan. In dat geval is de kans tamelijk groot dat de westcirculatie geblokkeerd raakt. Onder voorwaarden – de drukgebieden moeten op de juiste plaats terechtkomen – kan het dan in de winter koud en stabiel winterweer en in de zomer warm en zonnig en droog weer worden.

De AO-index (de kracht van de poolwervel in hoge luchtlagen op de noordpool) is een index die net als de NAO-index bij een negatieve waarde de kans op winterweer vergroot en bij een positieve index de kans op wisselvallig en zacht winterweer vergroot. Bij een negatieve index is de kracht van de poolwervel (Polar Vortex) laag en is de kans op een geblokkeerd stromingspatroon met hogedrukgebieden boven Scandinaviè en Rusland groot. Bij een positieve index is de kracht van de poolwervel groot en is de kans op een stevige westcirculatie in onze omgeving groot.

 

Meer en uitgebreide details over de AO verwachting vind je hier. (Judah Cohen)